عوامل ایجاد فقر مادی

تن آسایی و خوش نشینی؛

رسول الله(ص) فرمودند: خداوند سستی و تنبلی را آفرید و میان آن دو را پیوند داد، پس از آن دو، فقر زاده شد. متاسفانه امروزه کارکردن به خودی خود ارزش نیست؛ بلکه ارزش کار ملازم با نوع، حقوق و جایگاه و مراتب شده است. امروزه کسب روزی حلال به هر طریقی عار به نظر می آید، اکثراً به دنبال خوش نشینی و القاب دهن پر کن بوده و هر کاری (مثلاً کارهای سختی مثل کارگری و کشاورزی و...) مورد قبول نیست، کارهای اداری و پشت میز نشینی هم برای همه میسر نیست، لذا آمار بیکاری افزایش می یابد.(غرض بیان فاصله از متقبل شدن زحمت برای کسب روزی است نه نادیده گرفتن وظایف حکومت برای ایجاد شغل).  در سیره ائمه(ع) که در همه شئون زندگی به عنوان الگو معرفی شده اند، آمده است که آن بزرگواران همواره به کارهای سختی چون کندن قنات، کشاورزی و ... مشغول بودند. یکی از یاران امام صادق(ع) می گوید: آن حضرت را دیدم در حالی که بیلی در دست و جامه ای خشن و زبر بر تن داشت و در زمین شخصی خود مشغول کار بود و عرق از پشتش می ریخت. به حضرت عرض کردم: اجازه دهید من به جای شما کار کنم. در پاسخ فرمودند: من دوست دارم که انسان برای تأمین معاش و در طلب معیشت، سختی و آزار آفتاب گرم را تحمل کند.

- اسراف؛ از عوامل دیگری که در ایجاد فقر در خانواده و به دنبال آن پس روی جوامع بشری، نقش مهمی ایفا می کند و به تدریج آن را به سمت انحطاط و سقوط می برد، اسراف و تبذیر است.

اسراف به معنای تجاوز از حد در کاری است که انسان انجام می دهد، مثل این که انسان لباس گران قیمتی بپوشد که بهایش چندین برابر مورد نیازش باشد و یا غذای خود را آن چنان گران قیمت تهیه کند که با قیمت آن بتوان عده زیادی را ابرومندانه تغذیه کرد. در اینجا از حد تجاوز شده، ولی در ظاهر چیزی نابود نشده است، و تبذیر از بذر به معنای افشاندن و پاشیدن بذر است که بعد از افشاندن، بذر دیگر قابل جمع آوری نیست و حالت نابودی به خود گرفته است. تبذیر، در موادی است که انسان اموال خود را به صورت غیرمنطقی و فساد، مصرف کند و معادل آن در فارسی ریخت و پاش است؛ مانند این که برای دو نفر میهمان غذای ده نفره تهیه و مازادش تلف شود. اسراف اعم از تبذیر است؛ زیرا تبذیر در خصوص امور مالی به کار می رود ولی اسراف در اموال و غیر اموال، هر دو کاربرد دارد.

باید توجه داشت که اسراف نسبی است و به شأن متعارف و توان مالی فرد بستگی دارد. در روایتی از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمودند: چه بسا فقیری که از توانگر اسراف کارتر است، توانگر از آنچه به او داده شده خرج می کند، ولی فقیر از آنچه به او داده نشده خرج می کند. یعنی ممکن است ثروتمند متناسب با دارایی اش خرج نماید اما فقیر غیرمتناسب با آنچه دارد هزینه کند. دیگر این که حد و سطح متعارف رفاه در جوامع مختلف با هم فرق دارند، همین طور تفاوت دوره ها و زمان ها و مسئولیت و اقتضائات هر زمان چنین است؛ یعنی اگر زمانی سطح زندگی مردم بهتر شد و جامعه رو به رشد و پیشرفت گذاشت، مردمان می توانند زندگی بهتری را تشکیل دهند و در مقایسه با گذشته اسراف نخواهد بود البته در صورتی که به اندازه ای نرسد که منجر به طغیان و تجاوز باشد.

بی تدبیری؛

از امیرالمومنین (ع) روایت است تدبیر نیکو مال کم را رشد و نمو می دهد و تدبیر بد، مال زیاد را نابود می کند. پیامبر اسلام (ص) نیز تهدید نگران کننده برای امت اسلامی را سوء تدبیر می دانند و می فرمایند: من برای امتم از فقر نمی ترسم، ولی از سوءتدبیر ترسانم. اندازه موفقیت به اندازه مهارت در تدبیرگری است، نه میزان درآمد. این گونه است که امام علی (ع) وقتی مهارت زندگی را به فرزند خود آموزش می دهند، می فرمایند: خوب تدبیر کردن همراه با روزی به اندازه، برای تو کارآمدتر از روزی زیاد همراه با اسراف است.

به فکر جوانی ایران اسلامی باشیم.