مفدا ایران؛ روز علوم آزمایشگاهی فرصتی است تا به پاس زحمات کارشناسان و متخصصان علوم آزمایشگاهی که نقشی حیاتی در تشخیص و درمان بیماری‌ ها دارند، قدردانی شود. این حرفه به‌ عنوان یکی از مهم‌ ترین و حساس‌ ترین بخش‌ های سیستم بهداشتی در سراسر جهان شناخته می‌شود. این تاریخ به‌عنوان روز گرامیداشت یاد و نام حکیم جرجانی، پزشک و دانشمند بزرگ ایرانی، شناخته می‌شود. حکیم جرجانی نه تنها یکی از پیشگامان علم پزشکی در ایران و جهان بود، بلکه بسیاری از پایه‌های علم آزمایشگاه و تشخیص بیماری‌ها را بنا گذاشت. این روز به‌طور خاص به پاس تلاش‌های علمی و پزشکی این حکیم برجسته و همچنین به‌عنوان فرصتی برای توجه به حرفه آزمایشگاهیان گرامی داشته می‌شود.

خلاصه ای از زندگی و آثار "حکیم سید اسماعیل جرجانی"

سید اسماعیل بن حسن بن محمد حسینی جرجانی، در حدود سال ۴۳۴ هجری قمری (۱۰۴۳ میلادی) در شهر گرگان(جرجان) دیده به جهان گشود. جرجانی در دوره حکومت خوارزمشاهیان می‌زیست و در دربار آن‌ها، به‌ویژه قطب‌الدین محمد خوارزمشاه، مقام والایی یافت و به‌عنوان طبیب ویژه و حکیم درباری فعالیت کرد. در دوران زندگی‌اش، خوارزم یکی از مراکز علمی مهم جهان اسلام بود و جرجانی با بهره‌گیری از میراث پزشکی یونانی، ایرانی، هندی و اسلامی، دانش جامع و منظمی را تدوین نمود.

آثار علمی مهم‌ترین و مشهورترین اثر جرجانی کتاب «ذخیرهٔ خوارزمشاهی» است. دایره المعارفی جامع در علم پزشکی که به زبان فارسی نوشته شده است. این کتاب دربرگیرنده موضوعاتی چون: تشریح بدن انسان (آناتومی) _ فیزیولوژی و مزاج‌ها _ بهداشت و تغذیه _ شناخت بیماری ها و علل آن ها _ درمان دارویی و گیاهی _ جراحی و روش‌های آن و مباحث مکمل دیگر مانند و رژیم‌های درمانی است.

ذخیره خوارزمشاهی :بازتاب و کشف آثار بزرگانی چون *بقراط، جالینوس و ابن‌سینا* است؛ اما جرجانی نظریات نوآورانه خود را نیز مطرح کرده است.

سایر آثار او :

الاغراض الطبیه و المباحث العلائیه (به زبان عربی): خلاصه‌ای از ذخیره شده، برای پزشکان عرب‌زبان

یادگار : اثری در پزشکی به زبان فارسی

خفی علائی : کتابی در باب بیماری‌های پیچیده _ رساله‌هایی در داروشناسی و بهداشت عمومی

در زمانی که نگارش علمی غالباً به زبان عربی بود، جرجانی با نوشتن کتاب «ذخیره خوارزمشاهی» به زبان فارسی، گامی انقلابی در بومی‌سازی علم برداشت. او ساختارهای فارسی را برای مفاهیم پیچیده علمی به‌کار برد و نشان داد که زبان فارسی قابلیت بیان دقیق علمی را دارد. این موضوع نه‌تنها در ایران، بلکه در سراسر قلمرو زبان فارسی از جمله هند و آسیای مرکزی تأثیرگذار است.

در دنیای اسلام، آثار جرجانی به‌عنوان مرجع مدارس طب سنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت. در اروپا برخی از آثار او در دوره قرون وسطی به زبان لاتین ترجمه شد و یا مورد اشاره دقیق قرار گرفت. در ایران تا دوره صفویه، پزشکان از ذخیره خوارزمشاهی بهره می‌بردند.

"سید اسماعیل جرجانی" نه تنها یکی از بزرگ‌ترین پزشکان تمدن اسلامی است، بلکه از جمله نوآورانی است که علم را از انحصار زبان عربی خارج کرد و به زبان مادری خود یعنی فارسی اعتلا بخشید. آثار او گواهی بر ژرف‌اندیشی، تسلط علمی و دلسوزی او برای ارتقاء بهداشت و درمان مردم است. امروز نیز نام او در تاریخ پزشکی ایران و جهان اسلام با احترام و افتخار یاد می‌شود.