قبل از هر چیز لازم است بدانیم مواد چیست. به طور کلی مواد به آن دسته از ترکیبات شیمیایی(برگرفته از طبیعت، صناعی یا نیمه صناعی) گفته می شود که مصرف آنها بر مغز اثر گذاشته، باعث دگرگونی در سطح هوشیاری و عملکرد مغز می شود. به جهت تاثیرگذاری بر مغز، تغییر در حواس پنجگانه و گاهی اوقات طرز تفکر، به این مواد "روان گردان" نیز گفته می شود.

اگر چه تعداد مواد اعتیادآور بسیار است و هر یک از مواد آثار و عوارض خاص بر روی جسم و روان فرد مصرف کننده برجای می گذارند، لذا به طور کلی مواد به گروه های زیر تقسیم می شوند:

-  افیون ها و نارکوتیک ها(مواد افیونی شبه افیونی)

- کاهش دهنده فعالیت سیستم اعصاب مرکزی(مضعف ها، الکل و آرام بخش ها)

-     محرک های عمومی سیستم اعصاب مرکزی(مواد محرک)

-     کانابیس(حشیش و ماری جوانا)

-     توهم زاها(اسید یا ال اس دی)

-     مواد با عملکرد چندگانه(اکستازی)

-     فرّارها

-     افزاینده های عملکرد

مواد افیونی:

موادی طبیعی یا نیمه صناعی است که از گیاه خشخاش گرفته می شود. مانند هروئین، کراک هروئین، تریاک، شیره تریاک، کدئین، مرفین و ...

مواد شبه افیونی به موادی که عملکرد مشابه مواد افیونی داشته ولی ساختار شیمیایی آنها متفاوت باشد اتلاق می‌باشد. مانند متادون، مپریدین، اکسیدون، هیدروکدون.

کند کننده ها:

سیستم عصب مرکزی را دچار ضعف می کنند و اثراتی در هوشیاری فرد و اعمال وظایف دستگاه مغز و اعصاب دارد و می توانند منجر به بوجود آمدن احساس آرامش شوند. الکل و داروهای آرام بخش مانند دیازپام، آلپرازولام، کلونازپام و... و باربیتورات ها مانند فنوباربیتال و ... نیز در این دسته قرار دارند.

مواد محرک:

گروهی از مواد صناعی یا مشتق از گیاهان است که هوشیاری، انگیختگی و گوش به زنگی را از طریق تحریک سیستم اعصاب مرکزی افزایش می دهد. مواد محرک با چنین تحریکی حالت سرخوشی و شعف به وجود می آورند. محرک های آمفتامینی نظیر متامفتامین(شیشه)، متیل فندیت(ریتالین) و کوکایین جزو این گروه از مواد هستند. همچنین می توان از کافئین و نیکوتین نیز در این گروه نام برد.

کانابیس:

همان گیاه شاهدانه است که ساقه، برگ ها، سرگُل، صمغ و غنچه حاوی ماده روان گردان تی اچ سی است. حشیش، گراس یا ماری جوانا، روغن حشیش، و گُل از این دسته مواد هستند.

توهم زاها:

بر روی سیستم عصب مرکزی تاثیر گذاشته و شناخت و عملکردهای ادراکی فرد را تغییر می دهند. توهم زاها مانند فن سیلکیدین، مسکالین، پسیلوسپین یا همان قارچ جادویی و ال اس دی هستند.

مواد با عملکرد چندگانه:

به موادی اتلاق می شود که اثرات چندگانه و متفاوتی بر مغز و در نهایت رفتار می گذارند. به طور مثال مصرف اکستازی در بعضی افراد هم سبب سرخوشی مفرط، هم پر انرژی بودن و هم تجربه توهم و هذیان می شود. در واقع این مواد پس از مصرف اثرات متعدد چند ماده را با هم دارند.

فرّارها:

به گازهای منشعب شده بعضی مواد که خاصیت فرّار دارند گفته می شود مانند گاز منشعب شده از تینر، گاز فندک، و بنزین که اثرات بسیار شدید بر مغز داشته و عوارض وخیمی دارند.

افزاینده های عملکرد:

به موادی گفته می شود که بر مغز و بدن اثر گذاشته و سبب افزایش عملکرد ورزشی، اندازه حجم بدن، و تغییر خلق می شود مانند استروئیدها.

منبع: راهنمای پیشگیری از مصرف مواد، مرکز مشاوره دانشجویی